Σχετικά με το project

Η Ελλάδα έχει ένα πρόβλημα...

Παλιά κτίρια, ακριβή ενέργεια, έλλειψη καταρτισμένων επαγγελματιών και τεχνικών σε τεχνικές ριζικής ενεργειακής αναβάθμισης. Οι ενεργειακές κοινότητες έχουν τα κίνητρα — αλλά τους λείπουν τα εργαλεία, η τεχνική γνώση και ένας δρόμος που να βγάζει πραγματικά αποτελέσματα.

<1%

ρυθμός ανακαίνισης στην Ελλάδα — έναντι στόχου 2% της ΕΕ

19%

των πολιτών δεν μπορούν να θερμάνουν επαρκώς το σπίτι τους (Eurostat, 2024)

4–7%

μόνο των 1.700+ ενεργειακών κοινοτήτων είναι όντως πρωτοβουλίας πολιτών

€1 δισ.

δημόσια χρηματοδότηση τον χρόνο που δεν αξιοποιείται όπως θα έπρεπε

Η Ελλάδα προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της πράσινης μετάβασης και να επιτύχει σημαντικές μειώσεις των εκπομπών έως το 2030. Το κτιριακό απόθεμα της χώρας είναι σε μεγάλο βαθμό παλαιό και αναποτελεσματικό, ενώ η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη στις πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 19% του ελληνικού πληθυσμού ανέφερε ότι δεν ήταν σε θέση να θερμάνει επαρκώς τα σπίτια του το 2024 – ποσοστό υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της ΕΕ.

Παρά το γεγονός ότι αποτελεί συχνά αντικείμενο πολιτικών συζητήσεων, η πραγματικότητα είναι δραματική: στην συντριπτική τους πλειοψηφία οι κατοικίες είναι παλιές, ανεπαρκώς μονωμένες και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα. Το τρέχον ποσοστό ανακαινίσεων στην Ελλάδα, είναι πολύ χαμηλότερο από 1% – σημαντικά πιο κάτω από τον προτεινόμενο ετήσιο στόχο του 2% της ΕΕ – ενώ τα υφιστάμενα προγράμματα συχνά οδηγούν σε επιφανειακές και όχι ουσιαστικές ανακαινίσεις βάσει επιδόσεων.

Μολονότι ετησίως διατίθενται δημόσια κονδύλια αξίας σχεδόν 1 δις ευρώ, το σύστημα είναι πολύπλοκο για τον απλό κόσμο. Τα προγράμματα σχεδιάζονται συνήθως για μεμονωμένους ιδιοκτήτες σπιτιού, απαιτούν πολύπλοκη καταγραφή και σπανίως ενθαρρύνουν τις ριζικές ανακαινίσεις. Ως εκ τούτου, τα πιο εύπορα νοικοκυριά τείνουν να επωφελούνται δυσανάλογα, ενώ μένουν πίσω όσοι ζουν σε ενεργοβόρα ή πυκνοκατοικημένα κτίρια.

Η συλλογική ανακαίνιση εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Στο αστικό τοπίο της Ελλάδας κυριαρχούν οι πολυκατοικίες με διαφορετικούς ιδιοκτήτες, όπου η λήψη αποφάσεων είναι αργή και η συναίνεση δύσκολη. Την ίδια στιγμή, αν και η χώρα έχει πάνω από 1.700 καταχωρημένες ενεργειακές κοινότητες, μόνο το 4%-7% καθοδηγούνται πραγματικά από τους πολίτες και είναι σε θέση να αναλάβουν συντονισμένη δράση. Οι περισσότερες δεν διαθέτουν την τεχνική, οργανωτική και οικονομική στήριξη, που χρειάζονται για να ξεκινήσουν ανακαινίσεις σε ευρεία κλίμακα.

Η λύση που προτείνουμε

Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση με πρωτοβουλία της κοινότητας

Εκπαίδευση της κοινότητας.

Πιστοποιημένη εκπαίδευση μελών της ενεργειακής κοινότητας στις τεχνικές ριζικής ενεργειακής ανακαίνισης σύμφωνα με το πρότυπο του Παθητικού Κτιρίου.

Ανακαίνιση με διασφάλιση ποιότητας

Τεχνικές μελέτες, υλοποίηση και ποιοτικός έλεγχος από τα εκπαιδευμένα μέλη σε πραγματικά κτίρια — από αυτούς που τα ζουν.

Δημιουργία Social ESCOs

Οι ενεργειακές κοινότητες εξελίσσονται σε μη κερδοσκοπικούς τοπικούς παρόχους υπηρεσιών ανακαίνισης για τα μέλη τους.

Η μέθοδός μας

Χαρτογράφηση των μελών της ενεργειακής κοινότητας

Εκπαίδευση & πιστοποίηση σε τεχνικές ριζικής ανακαίνισης σύμφωνα με το πρότυπο Παθητικού Κτιρίου

Τοπικό συνεργείο ανακαινίσεων εντός της ενεργειακής κοινότητας

Social ESCO μη κερδοσκοπική που παρέχει υπηρεσίες ριζικής ενεργειακής αναβάθμισης

One-Stop-Shop & Πυξίδα χρηματοδοτήσεων :
εύρεση επαγγελματιών, διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις & νομική υποστήριξη σε ένα μέρος

Η κοινοπραξία αξιοποιεί τις δεξιότητες και τις δυνατότητες των μελών της κοινότητας και τους εφοδιάζει με πρακτική, διαπιστευμένη κατάρτιση στη ριζική ενεργειακή ανακαίνιση με βάση το πρότυπο Παθητικού Κτιρίου. Στη συνέχεια, τα εκπαιδευμένα μέλη εφαρμόζουν τις δεξιότητές τους σε τοπικό επίπεδο, δημιουργώντας εμπειρία και ένα ισχυρό χαρτοφυλάκιο ολοκληρωμένων έργων. Με την πάροδο του χρόνου, οι κοινότητες αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε μη κερδοσκοπικές κοινωνικές Εταιρείες Ενεργειακών Υπηρεσιών (Social ESCOs) ικανές να παρέχουν αξιόπιστες και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες ανακαίνισης τόσο εσωτερικά όσο και στην ευρύτερη αγορά.

 

Η κοινοπραξία θα δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο μοντέλο One-Stop-Shop προσαρμοσμένο στις ελληνικές κοινότητες. Στόχος δεν είναι μόνο να στηρίξουν έργα ανακαίνισης, αλλά και να βοηθήσουν τις συλλογικότητες να εξελιχθούν σε μακροπρόθεσμους φορείς ριζικής ενεργειακής ανακαίνισης με γνώμονα την κοινότητα, που θα είναι ικανοί να λειτουργούν ανεξάρτητα.

Στόχοι

Τι θέλουμε να πετύχουμε μέχρι το 2028

Ρυθμός Ανακαίνισης

<1%

στην Ελλάδα

2%

Ευρωπαϊκός στόχος

Στόχος του SPETE είναι να αποδείξει ότι μια ολοκληρωμένη διαδικασία ανακαίνισης, με πρωτοβουλία της κοινότητας, μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη: από την κινητοποίηση και την ανάπτυξη ικανοτήτων έως τον τεχνικό σχεδιασμό, την εύρεση χρηματοδότησης, την εφαρμογή και τη μακροπρόθεσμη οργανωτική ανάπτυξη.

Σκοπός του είναι να δημιουργήσει πλαίσια και διαδικασίες, τα οποία οι κοινότητες σε όλη την Ελλάδα θα μπορούν να αναπαράγουν με ευκολία – μεταξύ αυτών: νομικά εργαλεία και μηχανισμοί διακυβέρνησης, οικονομικά μοντέλα (όπως “πληρωμή μέσω εξοικονόμησης” / “pay-as-you-save”), διαδικασίες κατάρτισης και πιστοποίησης, στρατηγικές κινητοποίησης και μηχανισμοί διασφάλισης ποιότητας.

Εταίροι

Η κοινοπραξία SPETE (Supporting PEople Towards Efficiency) είναι ένα από τα 10 εξουσιοδοτημένα υποστηρικτικά σχήματα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Citizen-Led Renovation (CLR).

Η κοινοπραξία SPETE συγκεντρώνει τρεις οργανισμούς των οποίων η εμπειρογνωμοσύνη αλληλοσυμπληρώνεται και συνεργάζονται για να δώσουν σε ενεργειακές κοινότητες τα τεχνικά, οικονομικά και νομικά εργαλεία που χρειάζονται για να προχωρήσουν σε ριζικές ανακαινίσεις των μελών τους από μόνες τους:

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ) παρέχει την τεχνική ραχοκοκαλιά: εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα ριζικής ανακαίνισης, μοντελοποίηση των επιδόσεων των κτιρίων, εκπαίδευση παρόχων υπηρεσιών (μηχανικών, τεχνικών), διασφάλιση της ποιότητας και παρακολούθηση με βάση τα πρότυπα Passive House και EnerPHit.

Η Electra Energy Cooperative συμβάλλει χάρη στην μακρόχρονη εμπειρία της με τις ενεργειακές κοινότητες, την κοινωνική κινητοποίηση και τη συμμετοχική διακυβέρνηση. Μέσω του εθνικού χαρτογραφικού έργου και της συμμετοχής της στη Δέσμη Ενεργειακών Κοινοτήτων, κατανοεί την εσωτερική δυναμική, τα κίνητρα και τις προκλήσεις των ενεργειακών συνεταιρισμών.

Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ, ως η κορυφαία ελληνική ένωση καταναλωτών, παρέχει νομική προστασία, διαφανείς διαδικασίες, επίλυση διαφορών και καθοδήγηση των πολιτών – βασικά στοιχεία για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης σε μια κατακερματισμένη αγορά.

Συμμετοχικές Ανακαινίσεις Κλίμακας

Η υπηρεσία υποστήριξης των Συμμετοχικών Ανακαινίσεων Κλίμακας (Citizen-Led Renovation – CLR) είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στοχεύει να θέσει τους πολίτες στο επίκεντρο των έργων ενεργειακής αναβάθμισης, ενισχύοντας τις υπάρχουσες και μελλοντικές ενεργειακές κοινότητες.

H πρωτοβουλία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πολιτικών για την ενεργειακή μετάβαση και τον μηδενισμό του ανθρακικού αποτυπώματος των κτιρίων, αντιπροσωπεύοντας ένα καινοτόμο μοντέλο κοινοτικής διακυβέρνησης για την ενεργειακή αναβάθμιση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω μιας προπαρασκευαστικής δράσης και επακόλουθων προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, έχει δρομολογήσει μια πιλοτική πρωτοβουλία για τη δοκιμή και την εδραίωση της έννοιας των Συμμετοχικών Ανακαινίσεων Κλίμακας, με στόχο να καταστεί το κτιριακό απόθεμα της Ευρώπης πιο αποδοτικό και να συμβάλει στους στόχους του European Green Deal, του Renovation Wave και της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD). 

Η πρωτοβουλία βρίσκεται στην 3η φάση της, συντονίζεται από την AESS με την υποστήριξη των FEDARENE, Energy Cities και REGEA και περιλαμβάνει ένα σύνολο 10 εξουσιοδοτημένων ενεργειακών οργανισμών, OSS και κοινοπραξιών που λειτουργούν ως υποστηρικτικά σχήματα με αποστολή:

  • να παρέχουν τοπικές υπηρεσίες υποστήριξης σε ομάδες πολιτών που ασχολούνται με την ενεργειακή αναβάθμιση
  • να υποστηρίζουν συγκεκριμένα έργα ανακαίνισης σε επίπεδο κτιρίων, δρόμων ή γειτονιών
  • να ενισχύουν τις τεχνικές, νομικές και οικονομικές ικανότητες των ενεργειακών κοινοτήτων
  • να αναπτύσσουν σχέδια βιωσιμότητας για να εξασφαλίσουν τη συνέχεια πέρα από τη διάρκεια ζωής του έργου.

Το έργο προβλέπει την κατανομή τουλάχιστον του 80 % των οικονομικών πόρων του σε κοινοτικές υπηρεσίες, με στόχο τη δημιουργία επαναλαμβανόμενων επιτυχημένων παραδειγμάτων σε όλη την Ευρώπη και την αύξηση του ποσοστού ριζικής ανακαίνισης κτιρίων.

Γιατί είναι σημαντικές οι ανακαινίσεις με πρωτοβουλία των πολιτών;

Είναι στρατηγικά αναγκαίες για την Ελλάδα, καθώς αντιμετωπίζουν τις ανεπάρκειες της αγοράς εδραιώνοντας τη δραστηριότητα των ανακαινίσεων πάνω στην εμπιστοσύνη και τη συμμετοχή της κοινότητας, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, που λείπει επί του παρόντος στην Ελλάδα. Ενδυναμώνοντας τους ντόπιους και μετατρέποντάς τους σε εκπαιδευμένους επαγγελματίες ανακαίνισης, το μοντέλο παρακάμπτει τον κατακερματισμένο και συχνά αναξιόπιστο κλάδο των αναδόχων. Δημιουργεί επίσης φορείς παροχής υπηρεσιών, που είναι υπόλογοι στις κοινότητές τους, και δεσμεύονται να παρέχουν εγγυημένα αποτελέσματα υψηλής ποιότητας.

Συχνές ερωτήσεις

Οι τρεις συλλογικότητές μας βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης,με διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικά κλιματικά δεδομένα, καθένα από τα οποία απεικονίζει ένα διαφορετικό σημείο εκκίνησης για τις Συμμετοχικές Ανακαινίσεις Κλίμακας:

Στην Ελλάδα δεν λείπει το ενδιαφέρον για την ανακαίνιση — λείπει η δομή. Οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες αντιμετωπίζουν δαιδαλώδεις διαδικασίες, αδιαφανές ρυθμιστικό πλαίσιο και μια αγορά εργολάβων που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Η πληροφορία είναι κατακερματισμένη, η χρηματοδότηση δύσκολη, η αξιολόγηση του αποτελέσματος ανύπαρκτη.

Οι ενεργειακές κοινότητες αλλάζουν αυτή την εξίσωση. Είναι ήδη συγκροτημένες, λειτουργούν με συμμετοχικές διαδικασίες, διαχειρίζονται κοινά αγαθά και έχουν την εμπιστοσύνη των ντόπιων. Μετατρέπουν την ανακαίνιση από ατομικό βάρος σε συλλογικό έργο και κάνουν εφικτή την οικονομία κλίμακας.

Η Ελλάδα έχει 1.700+ ενεργειακές κοινότητες, αλλά μόνο το 4–7% καθοδηγούνται πραγματικά από τους πολίτες και είναι σε θέση να αναλάβουν συντονισμένη δράση.

Δύο εξελίξεις συμπίπτουν αυτή τη δεκαετία και κάνουν τη ριζική ανακαίνιση επείγουσα: η ΕΕ ανεβάζει τον πήχη και το κλίμα δεν περιμένει.

Η αναθεωρημένη Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (EPBD) μετακινεί τον στόχο από «σχεδόν μηδενικές εκπομπές» σε «μηδενικές εκπομπές» μέχρι το 2050, με ενδιάμεσους στόχους ήδη από το 2030. Από το 2027 το ETS2 θα τιμολογεί τις εκπομπές από καύσιμα θέρμανσης — η ενέργεια γίνεται ακριβότερη για όποιον δεν έχει προετοιμαστεί. Παράλληλα, πάνω από τα δύο τρίτα του ελληνικού οικιακού κτιριακού αποθέματος κατασκευάστηκαν πριν από το 1980, με ελάχιστη ή μηδενική θερμομόνωση.

Η συμβατική, επιφανειακή «αναβάθμιση» δεν λύνει το πρόβλημα — απλώς το αναβάλλει. Σε δέκα χρόνια θα ξαναγίνει εργασία. Σε δεκαπέντε, η κατοικία θα είναι ξανά εκτός προδιαγραφών. 

Η ριζική ανακαίνιση γίνεται μία φορά και κρατάει για δεκαετίες. Είναι η μόνη επένδυση στο κτίριο που δεν παλιώνει.

Το Passive House είναι ένα διεθνώς πιστοποιημένο πρότυπο ενεργειακής απόδοσης κτιρίων. Δεν είναι αρχιτεκτονικό στυλ ούτε συγκεκριμένο υλικό — είναι ένα σύνολο μετρήσιμων κριτηρίων που εγγυώνται ότι το κτίριο λειτουργεί όπως υπόσχεται.

Πέντε αρχές το ορίζουν: υψηλή θερμομόνωση κελύφους, εξάλειψη θερμογεφυρών, αεροστεγανότητα, κουφώματα υψηλής απόδοσης (τυπικά τριπλά τζάμια), και μηχανικός αερισμός με ανάκτηση θερμότητας. Συνδυασμένα, μειώνουν τη θερμική και ψυκτική απαίτηση κάτω από 15 kWh/m² ετησίως — σε ένα κλάσμα ενός τυπικού ελληνικού σπιτιού, που συχνά ξεπερνά τα 150–200 kWh/m².

Αναπτύχθηκε στη Γερμανία στις αρχές της δεκαετίας του ’90 από το Passivhaus Institut. Σήμερα μετρά πάνω από 50.000 πιστοποιημένα κτίρια παγκοσμίως, σε κάθε κλιματική ζώνη — από τη Σκανδιναβία μέχρι τη Μέση Ανατολή. Στην Ελλάδα η εφαρμογή του διασφαλίζεται από το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ), ιδρυτικό μέλος της κοινοπραξίας SPETE.

Μια συμβατική ανακαίνιση συνήθως σταματά στη μερική θερμομόνωση, στην αλλαγή κουφωμάτων ή στην αντικατάσταση λέβητα. Πετυχαίνει εξοικονόμηση 20–40% και αφήνει ανέπαφα τα πραγματικά προβλήματα: τις θερμογέφυρες, την υγρασία, τις θερμικές απώλειες, την ποιότητα εσωτερικού αέρα. 

Το Passive House αντιμετωπίζει το κτίριο ολιστικά. Μειώνει την ενεργειακή απαίτηση για θέρμανση & ψύξη έως 90%, εξαφανίζει τη μούχλα, σταθεροποιεί τη θερμοκρασία σε όλους τους χώρους χειμώνα-καλοκαίρι, διασφαλίζει συνεχή ροή φιλτραρισμένου αέρα, και πιστοποιεί το αποτέλεσμα με μετρήσεις.

Για μια κοινότητα που θέλει να αναπτύξει ένα μοντέλο χρηματοδότησης της ανακαίνισης από την ίδια την εξοικονόμηση, αυτή η διαφορά είναι κρίσιμη. Μόνο όταν οι λογαριασμοί πέφτουν δραστικά, η ανακαίνιση πληρώνει μόνη της. Μόνο όταν το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο και πιστοποιημένο, το χρηματοδοτικό μοντέλο γίνεται επεκτάσιμο και ασφαλές. Και μόνο όταν τα μέλη της κοινότητας εκπαιδεύονται σε ένα διεθνές πρότυπο, η εργασία τους έχει αξία και αναγνώριση πέρα από την τοπική αγορά.

Το Passive House είναι το μόνο πρότυπο που βγάζει τα νούμερα — οικονομικά, ενεργειακά, κλιματικά.

Το EnerPHit είναι η πιστοποίηση του Passive House που σχεδιάστηκε ειδικά για ανακαινίσεις. Αναγνωρίζει ότι ένα υπάρχον κτίριο δεν μπορεί πάντα να φτάσει τα κριτήρια ενός νεόδμητου: ο προσανατολισμός είναι δεδομένος, η φέρουσα δομή υπάρχει, τα γειτονικά κτίρια καθορίζουν τη σκίαση, οι πολεοδομικοί περιορισμοί δεν διαπραγματεύονται.

Διατηρεί τις πέντε βασικές αρχές του Passive House αλλά προσαρμόζει τα όρια ώστε να είναι ρεαλιστικά για το υπάρχον κτιριακό απόθεμα. Η θερμική ζήτηση επιτρέπεται έως 25 kWh/m² ετησίως — ακόμα δραματικά χαμηλότερη από ένα μη ανακαινισμένο ελληνικό σπίτι.

Τα νούμερα είναι το μισό μόνο της ιστορίας — το άλλο μισό είναι η εμπειρία των χρηστών. Ένα Passive House δεν θερμαίνεται ή ψύχεται απλώς αποδοτικότερα. Λειτουργεί διαφορετικά.

Η θερμοκρασία παραμένει ίδια σε όλους τους χώρους και σε όλες τις ώρες. Ο αέρας ανανεώνεται συνεχώς μέσω του συστήματος μηχανικού αερισμού με ανάκτηση θερμότητας, φιλτραρισμένος από σκόνη, γύρη και αιωρούμενα σωματίδια. Τα παράθυρα δεν χρειάζεται να ανοίγουν στο κρύο, στη ζέστη, στη βροχή ή σε ημέρες υψηλής ατμοσφαιρικής ρύπανσης — αλλά μπορούν, όποτε ο χρήστης το επιθυμεί.

Η μούχλα και η υγρασία εξαφανίζονται γιατί παύουν να υπάρχουν οι συνθήκες που τις γεννούν: κρύες επιφάνειες και εγκλωβισμένος υγρός αέρας. Οι τοίχοι και τα πατώματα μένουν ζεστά στην αφή. Ο εξωτερικός θόρυβος μειώνεται δραστικά λόγω των τριπλών τζαμιών και του αεροστεγανού κελύφους.

Το όφελος μεγαλώνει στις ακραίες συνθήκες που γίνονται πλέον κανόνας. Σε καύσωνα, το σπίτι διατηρεί ανεκτή θερμοκρασία για ημέρες ακόμα και χωρίς κλιματιστικό. Σε κακοκαιρία ή σε διακοπή ρεύματος, χάνει θερμότητα τόσο αργά που η εσωτερική άνεση παραμένει σταθερή. Για ευάλωτες ομάδες — ηλικιωμένους, παιδιά, άτομα με αναπνευστικά ή αλλεργίες — η διαφορά στην υγεία είναι μετρήσιμη.

Και πάνω από όλα: οι λογαριασμοί ενέργειας πέφτουν δραστικά.